Odmiany hodowli IO

Odmiany i ochrona prawna odmian roślin sadowniczych hodowli Instytutu Ogrodnictwa w Skierniewicach.

W dniu 01 stycznia 2011 roku na mocy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 16 września 2010 roku (Dz. U. Nr 172, Poz. 1166), w sprawie połączenia Instytutu  Sadownictwa i Kwiaciarstwa im. Szczepana Pieniążka oraz Instytutu Warzywnictwa im. Emila Chroboczka powstał Instytut Ogrodnictwa, który jako następca prawny Instytutu Sadownictwa i Kwiaciarstwa im. Szczepana Pieniążka wstąpił z mocy prawa w prawa i obowiązki Instytutu Sadownictwa i Kwiaciarstwa im. Szczepana Pieniążka (art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. (Dz. U. Nr 96, poz. 618), stając się właścicielem odmian roślin sadowniczych.


Instytut Ogrodnictwa w Skierniewicach prowadzi hodowlę twórczą odmian roślin sadowniczych. Celem tej działalności jest tworzenie i wprowadzanie do produkcji nowych odmian, lepszych od znajdujących się w uprawie. Prace hodowlane obejmują następujące gatunki roślin sadowniczych: drzewa owocowe – jabłońgruszaśliwawiśniaczereśnia,brzoskwinia i morela; podkładki dla drzew owocowych – podkładki wegetatywne dla jabłoni, podkładki wegetatywne dla śliwypodkładki wegetatywne dla gruszy i podkładki generatywne dla gruszypodkładki generatywne dla wiśni i wstawki wegetatywne dla czereśni; rośliny jagodowe – porzeczka czarnaagrestmalina, truskawka i borówka amerykańska (program badawczy od listopada 2009 roku).


 Zgodnie z obowiązującym prawem wyhodowane odmiany mogą podlegać ochronie prawnej w Polsce lub na terytorium całej Unii Europejskiej. Dla odmian chronionych tylko w Polsce wyłączne prawo do odmiany przyznaje w drodze decyzji administracyjnej Dyrektor Centralnego Ośrodka Badania Odmian Roślin Uprawnych (COBORU) w Słupi Wielkiej k/ Poznania, poprzez wpisanie ich do prowadzonej przez COBORU Księgi Ochrony Wyłącznego Prawa. W odniesieniu do odmian zgłoszonych do ochrony poza Polską, w wybranych krajach Unii Europejskiej lub na obszarze całej Unii Europejskiej, wspólnotowe prawo do odmiany przyznaje Wspólnotowy Urząd Ochrony Odmian Roślin (CPVO) z siedzibą w Angers we Francji.


Na rozmnażanie odmiany chronionej potrzebna jest pisemna zgoda hodowcy (właściciela odmiany). W roku 2006 ustawa o ochronie prawnej odmian roślin została znowelizowana i w świetle prawa obowiązującego od dnia 14 września 2006 roku (Ustawa o ochronie prawnej odmian roślin z dnia 26 czerwca 2003 r., Dz. U. nr 137, poz. 1300 z późniejszymi zmianami, Dz. U. z 2006 r., nr 126, poz. 877) nielegalne rozmnażanie odmian objętych ochroną prawną jest przestępstwem, za które grozi kara grzywny, ograniczenia wolności, a nawet kara pozbawienia wolności do jednego roku. 

Ochronie prawnej podlegają nie tylko rośliny, ale także owoce pochodzące z plantacji odmian chronionych wyłącznym prawem (jeżeli materiał szkółkarski pochodził z nielegalnego źródła). Oznacza to, że nawet 
producenci owoców, którzy nie będą w stanie udokumentować legalności prowadzenia plantacji (lub sadu) odmian chronionych mogą mieć poważne trudności ze zbytem owoców z takich plantacji, a nawet ponieść karę przewidzianą prawem. 

 Jedynie przestrzeganie obowiązującego prawa przez szkółkarzy i producentów owoców pozwoli ustrzec się przed grożącymi konsekwencjami. Przy zakupie materiału siewnego (szkółkarskiego) odmian roślin sadowniczych objętych ochroną prawną, potencjalni nabywcy powinni domagać się od dostawców (oferujących) dowodu legalności oferowanego materiału i potwierdzenia, że dostawca posiada licencję na rozmnażanie i sprzedaż materiału szkółkarskiego takich odmian.

Podkreślić należy, że ustawa o ochronie prawnej odmian z dnia 26 czerwca 2003 r. została znowelizowana kolejny raz w 2007 r. Na mocy tej nowelizacji (Dz. U. z 2007 r., Nr 99, poz. 662) dodano Rozdział 2a zawierający przepisy art. 36a – 36b zatytułowany „Dochodzenie roszczeń w postępowaniu cywilnym”. Powyższe oznacza, że właściciel odmiany uzyskał możliwość dochodzenia roszczeń na drodze cywilnej w przypadku naruszenia wyłącznego prawa do odmiany. Ustawodawca dostrzegł zatem konieczność zapewnienia większej ochrony właścicielom (hodowcom) odmian chronionych wyłącznym prawem. Wskazana nowelizacja jest równocześnie realizacją dyrektywy 2004/48/WE Parlamentu Europejskiego Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej (Dz. U. L 157 z 30 kwietnia 2004 r., s. 45-86). 
Zgodnie z art. 36a. ust. 1 ustawy Hodowca, którego wyłączne prawo zostało naruszone, może żądać od osoby, która naruszyła to prawo:

  1. zaniechania naruszania;
  2. usunięcia skutków naruszenia;
  3. naprawienia wyrządzonej szkody:
    a) na zasadach ogólnych albo
    b) poprzez zapłatę sumy pieniężnej w wysokości odpowiadającej opłacie licencyjnej, która w chwili jej dochodzenia byłaby należna tytułem udzielenia przez hodowcę licencji, a w razie zawinionego naruszenia w wysokości odpowiadającej wielokrotności tego wynagrodzenia, jednak nie wyższej niż jej trzykrotność;
  4. wydania uzyskanych korzyści.

Stosownie zaś do art. 36 ust. 2 ustawy niezależnie od roszczeń, określonych w ust. 1, hodowca może się domagać jednokrotnego albo wielokrotnego ogłoszenia w prasie oświadczenia odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie lub podania do publicznej wiadomości części albo całości orzeczenia sądu wydanego w rozpatrywanej sprawie, w sposób i w zakresie określonym przez sąd.

Zgodnie zaś z art. 36 ust. 3 ustawy sąd może nakazać osobie, która naruszyła wyłączne prawo, na jej wniosek i za zgodą hodowcy, w przypadku gdy naruszenie jest niezawinione, zapłatę stosownej sumy pieniężnej na rzecz hodowcy, jeżeli zaniechanie naruszania lub usunięcie skutków naruszenia byłoby dla osoby naruszającej niewspółmiernie dotkliwe. Sąd, rozstrzygając o naruszeniu prawa, może orzec na wniosek hodowcy o bezprawnie wytworzonym materiale siewnym lub materiale ze zbioru oraz środkach i materiałach użytych do ich wytworzenia, w szczególności może orzec o ich wycofaniu z obrotu, przyznaniu hodowcy na poczet należnego odszkodowania lub zniszczeniu. Orzekając, sąd uwzględnia wagę naruszenia oraz interesy osób trzecich. Domniemywa się, że środki i materiały, o których mowa w ust. 4, są własnością osoby, która naruszyła wyłączne prawo (art. 36 ust. 4 i 5). 
Powyższe oznacza, że obecnie właścicielom (hodowcom) odmian chronionych wyłącznym prawem obok drogi postępowania karnego, przysługuje prawo dochodzenia roszczeń od osób naruszających wyłączne prawo na drodze cywilnej. Instytut Ogrodnictwa w Skierniewicach z tych uprawnień już korzysta. Znacznie większą dolegliwością dla osób naruszających wyłączne prawo jest bowiem zapłata odszkodowania z tytułu naruszenia wyłącznego prawa aniżeli skierowanie przeciwko danej osobie zawiadomienia o uzasadnionym podejrzeniu popełnienia przestępstwa z art. 37 ustawy o ochronie prawnej odmian roślin. 

W związku z tym, że istnieje możliwość zgłoszenia do ochrony odmian roślin na terytorium całej Unii Europejskiej, Instytut Ogrodnictwa w odniesieniu do odmian porzeczki czarnej TIBENTISEL, TINESORESRUBEN, GOFERT, POLARES i TIHOPE, odmiany maliny POLKA, POEMAT, POLONEZ, RADZIEJOWA i SOKOLICA, odmian truskawki GRANDAROSA i PINK ROSA jak również w odniesieniu do odmiany jabłoni LIGOLINA oraz podkładki dla jabłoni P67 wystąpił o przyznanie wspólnotowego prawa do odmiany. Wspólnotowy Urząd Ochrony Odmian Roślin z siedzibą w Angers (CPVO) we Francji przyznał Instytutowi Ogrodnictwa wspólnotowe prawo do odmian porzeczki czarnej TIBENTISELORES, RUBENTINES, GOFERTPOLARES i TIHOPE odmiany maliny POLKA, RADZIEJOWA, SOKOLICA, POEMAT i POLONEZ, odmiany jabłoni LIGOLINA, podkładki jabłoni P67, odmian truskawki GRANDAROSA oraz PINK ROSA. Ochrona w/w odmian obowiązuje zarówno w Polsce jak i na terytorium całej Unii Europejskiej. 

Kwestie związane z ochroną na poziomie wspólnotowym określa rozporządzenie Rady WE Nr 2100/1994 z dnia 27 lipca 1994 r. w sprawie wspólnotowego systemu ochrony odmian roślin(Dziennik Urzędowy L 227, 01/09/1994 P. 0001 – 0030).

Rozporządzenie to daje Instytutowi Ogrodnictwa, jako hodowcy i właścicielowi odmian porzeczki czarnej TIBEN, TISEL, TINES, ORES, RUBEN, GOFERT, POLARES i TIHOPE, odmiany maliny POLKA, RADZIEJOWA, SOKOLICA, POEMAT, POLONEZ, odmiany jabłoni LIGOLINA, podkładki jabłoni P67 oraz odmian truskawki GRANDAROSA i PINK ROSA. Możliwość dochodzenia roszczeń na drodze cywilnej przeciwko wszystkim osobom naruszającym wspólnotowe prawo do w/w odmian na terytorium Polski jak również na terytorium całej Unii Europejskiej (art. 94 i następne Rozporządzenia Rady WE nr 2100/1994) . W art. 13 Rozporządzenia Rady WE Nr 2100/94 przedstawiono zakres wspólnotowego prawa do odmian. Zgody ze strony posiadacza prawa do odmiany (Instytutu Ogrodnictwa) podlegają następujące akty komercyjnego wykorzystania jej materiału siewnego:

  • prowadzenie hodowli zachowawczej chronionej w/w odmian porzeczki czarnej,
  • wytwarzanie lub rozmnażanie oraz przygotowanie (kondycjonowanie) do rozmnażania,
  • oferowanie do sprzedaży, sprzedaż i wszelkie inne formy zbywania (marketingu) materiału siewnego,
  • eksport z obszaru UE,
  • import z obszaru UE,
  • przechowywanie dla któregokolwiek z wyżej wymienionych celów,
  • przygotowanie materiału siewnego do obrotu.

W art. 13 ust. 4 wskazano, że prawo do odmiany odnosi się (rozszerza się) do materiału ze zbioru chronionej odmiany i produktów wytworzonych bezpośrednio z tej odmiany w przypadkach, gdy hodowca nie miał możliwości wyegzekwowania przywilejów z wyłącznego prawa w odniesieniu do materiału siewnego tej odmiany. Wyłączne prawo odnosi się również do materiału siewnego roślin ozdobnych i sadowniczych, jeżeli jest on ponownie używany w celach zarobkowych.

Dla zwiększenia efektywności egzekwowania ochrony prawnej odmian roślin sadowniczych hodowli Instytutu Ogrodnictwa w Skierniewicach, w celu wdrażania procedur związanych z ochroną prawną tych odmian, w dniu 01 lutego 2007 roku Instytut podjął współpracę z Kancelarią Radcy Prawnego Joanny Pabiniak – 90–227 Łódź, ul. Wierzbowa 14 lok. 1, tel. kom. 604094 924, www.kancelariapabiniak.pl, e-mail: kancelariapabiniak@kancelariapabiniak.home.pl

Głównym zadaniem Kancelarii jest realizacja celów ustawy z dnia 26 czerwca 2003 roku o ochronie prawnej odmian roślin (Dz. U. z 2003 r. Nr 137, poz. 1300 ze zm.) jak również przepisów rozporządzenia Rady WE Nr 2100/1994 z dnia 27 lipca 1994 r. w sprawie wspólnotowego systemu ochrony odmian roślin (Dziennik Urzędowy L 227 , 01/09/1994 P. 0001 – 0030) poprzez monitorowanie rynku szkółkarskiego w Polsce, ewentualne zawiadamianie organów ścigania o każdym przypadku naruszenia wyłącznego prawa Instytutu, jako hodowcy chronionej odmiany, które stanowi przestępstwo przewidziane w art. 37 cytowanej ustawy, oraz prowadzenie spraw odszkodowawczych o naruszenie wyłącznego prawa do odmiany jak również wspólnotowego prawa do odmiany na drodze postępowania cywilnego. Kancelaria sprawuje również nadzór nad realizacją i wykonywaniem umów licencyjnych zawartych przez Instytut Ogrodnictwa w Skierniewicach z licencjobiorcami chronionych odmian.

Kancelaria udziela także osobom zainteresowanym wszelkich informacji związanych z ochroną prawną odmian roślin sadowniczych, których właścicielem i hodowcą jest Instytut Ogrodnictwa w Skierniewicach, jak również o możliwości uzyskania licencji na ich reprodukcję i rozpowszechnianie. 


INSTYTUT OGRODNICTWA

Siedziba Dyrekcji
ul. Konstytucji 3 Maja 1/3
96-100 Skierniewice
Tel.: 46 833 22 11 do 13 - Centrala
Fax: 46 833 31 86
e-mail: io@inhort.pl


ul. Pomologiczna 18
96-100 Skierniewice
Tel.: 46 833 20 21 - Centrala, 46 833 42 23 - Centrala
Fax: 46 833 32 28


ul. Waryńskiego 14
96-100 Skierniewice
Tel.: 46 833 20 41, 46 833 23 66

ZAKŁAD PSZCZELNICTWA
W PUŁAWACH

ul. Kazimierska 2
24-100 Puławy
Tel.: 81 886 42 08, 81 886 21 64
Fax: 81 886 42 09
e-mail:zaklad.pszczelnictwa@inhort.pl

MAPA DOJAZDU

© Copyright 2011 Instytut Ogrodnictwa, wszystkie prawa zastrzeżone / Kontakt: < Redaktor > < Webmaster >